Alleen werken

Op zich klinkt het begrip "alleenwerker" niet gevaarlijk. Het is echter van belang om de potentiële gevaren gedifferentieerd te beschouwen. Er zijn werkomgevingen waarbij het geen probleem is wanneer de medewerkers alleen aan het werk zijn en er niemand in de buurt is die zou kunnen helpen. Dit is echter lang niet altijd het geval.

Bij werkzaamheden waarbij een verhoogd gevaar voor vallen en andere veiligheidsrisico's bestaan, zoals bv. op daken, aan gevels, bij hoog geplaatste fotovoltaïsche installaties, windenergie-installaties of in schachten resp. nauwe ruimte, is alleen werken – ondanks aanwezige valbeveiliging – vaak verboden. In dergelijke situaties moeten verongelukte personen namelijk snel gered en medisch verzorgd worden omdat er sprake kan zijn van leven of dood. Daarvoor is minimaal één persoon nodig die snel een redding op gang kan brengen.

5 probleemgebieden bij alleen werken

De gevaarzetting bij individuele werkplekken zonder geschikte veiligheidsmaatregelen mag niet worden onderschat. Een onbevreesde persoonlijkheid helpt op zich niet echt. De onderstaande voorbeelden tonen de noodzaak aan van voorschriften voor de veiligheid van alleenwerkers.

• Gebrekkige ondersteuning bij noodgevallen: bij een ongeval of een noodsituatie is er niet direct iemand beschikbaar voor ondersteuning. Wanneer een gewonde person gedurende langere tijd alleen is, kan er ernstig letsel ontstaan.
• Beperkte reddingsmogelijkheden: zonder ondersteuning kan het moeilijk zijn om uit een gevaarlijke situatie te geraken of op hulp te wachten.
• Ontbrekende controle: een tweede persoon kan onder andere wijzen op potentiële gevaren. Het komt vaak voor dat gevaren over het hoofd worden gezien of de arbeidsomstandigheden onverwachts slechter worden.
• Beperking bij bepaalde taken: bijvoorbeeld bij het dragen van zware lasten of het monteren van grote componenten, stoot een alleenwerker vaak op hindernissen.
• Psychologische belasting: individuele werkplekken in gevaarlijke omgevingen kunnen leiden tot verhoogde stress en angst omdat er geen collega's aanwezig zijn voor ondersteuning of uitwisseling van ideeën. Dit geldt in het bijzonder in situaties waarin de werkzaamheden onder tijdsdruk moeten worden uitgevoerd of bij de uitvoering van gecompliceerde taken.

Gevarenniveaus en voorbeelden van alleen werken

De term alleenwerker / alleen werken wordt ook beoordeeld aan de hand van verschillende gevarenniveaus. De Deutsche Gesetzliche Unfallversicherung (DGUV, wettelijk ongevallenverzekering in Duitsland) onderscheidt hier bijvoorbeeld drie categorieën:

• Geringe gevaarzetting: in dit geval gaat men er vanuit dat er in het kader van de werkzaamheden bij een alleenwerker slechts gering letsel verwacht kan worden. Dit zijn brijvoorbeeld bureauwerkzaamheden.
• Verhoogde gevaarzetting: deze categorie omvat werkzaamheden resp. werkplekken waarbij de betrokken medewerker aanzienlijk letsel kan oplopen en zelf niet meer of slechts beperkt kan handelen. Dit zijn bijvoorbeeld werkzaamheden aan machines in een timmerwerkplaats. Hier kan vertraagde hulp en dus alleen werken nog toelaatbaar zijn.
• Kritische gevaarzetting (in Oostenrijk "hoge gevaarzetting"): de werkzaamheden worden als kritisch beschouwd wanner de medewerker in een noodgeval ernstig letsel oploopt en mogelijk zelfs het bewustzijn kan verliezen. Dit kan bijvoorbeeld gebeuren bij een val vanaf grote hoogte. De maximale tijdsduur tot de vereiste hulp op gang komt bedraagt in deze situaties slechts enkele minuten, daarom is alleen werken hier niet toegestaan!

Bij de beoordeling van de resp. werkplek spelen echter niet alleen de gevaarzettingen resp. de potentiële omvang van de schade (Zwitserland– Schweizerische Unfallversicherungsanstalt/SUVA) een belangrijke rol maar ook de waarschijnlijkheid waarmee een noodgeval tot ernstig letsel kan leiden. De beoordeling resp. bijzondere gevarenanalyse bij alleen werken is daarom essentieel. Zie hiervoor ook het Wiki-artikel Gevarenanalyse.

Gevaarlijke werkplekken alleen met z'n tweeën

Het moet worden benadrukt dat er voor werkende personen mentale steun ontstaat wanneer ze niet alleen werken – met name op blootgestelde werkplekken waarbij een hoge gevaarzetting of valgevaar bestaat. Dit geldt in het bijzonder voor werkzaamheden aan een gebouwschil maar ook bij werkzaamheden in de producerende industrie zoals bijvoorbeeld omvangrijke technische installaties.

Bij dergelijke gevaarlijke werkplekken zijn professionele en gecertificeerde valbeveiligingen wettelijk voorgeschreven. In verband met het grote gevaar werken er daarom uit veiligheidsoverwegingen altijd minimaal twee personen – alleen werken is absoluut niet toegestaan! Beiden personen zijn permanent beveiligd met een persoonlijke veiligheidsuitrusting tegen vallen (PVU tegen vallen) om bij een noodgeval direct hulp te kunnen verlenen.